Dong tien vo toi!

Đồng tiền vô tội!

Trần Ngọc Châu

Ngân hàng chỉ là tấm gương phản chiếu… khuôn mặt sáng sủa và xấu xí của chính sách.

 

Người Việt Nam ta thường nói về tiền với vẻ không mấy tôn trọng : Tình , Tiền,Tù ,Tội.Thậm chí khi nói giá trị đồng tiền thì cũng đầy mỉa mai , cay đắng “ Có tiền mua tiên cũng được .” Thỉnh thỏang lắm mới có ý tích cực :” Đồng tiền liền khúc ruột ” hay “đồng tiền đi trước là đồng tiền khôn.”

Nhưng ,dù thế nào , tiền chính là một sản phẩm trí tuệ nhất của văn minh nhân lọai.

Trong cơn bão tài chính suốt từ năm 2008 đến nay đã xuất hiện nhiều nhà kinh tế mới. Niall Ferguson (sinh năm 1964), giáo sư kinh tế đại học Harvard đang nổi lên với cuốn “The ascent of money: the financial history of the world” (Dấu nhấn đồng tiền: lịch sử tài chính thế giới),xuất bản năm 2008.

Một trong những lý thuyết chính của Ferguson, là “nghèo đói không phải là hậu quả của những nhà tài chính  bóc lột người nghèo, mà nghèo đói lại là hậu quả của việc thiếu sót những định chế tài chính và ngân hàng, chứ không phải vì sự có mặt của chúng.” Nói nôm nay, ngân hàng vô tội. Đồng tiền vô tội!

 

Ông cho rằng tiền tệ là tinh túy nhất trong quá trình phát triển nhân lọai. Tiền là lòng tin được cụ thể hóa trên giấy hay trên kim lọai, mà không có “lòng tin” đó thì chúng ta chỉ có nghèo nàn đi mà thôi, Ferguson viết. Nhưng, giờ đây, đúng vào mùa đông ảm đạm 2011, bóng tối của sự mất “lòng tin” đang kéo đến. Nó có thể ngã xuống trên chúng ta vào bất cứ lúc nào, bất cứ nơi đâu…giữa mũi tên màu đỏ cắm đầu xuống trên bảng điện tử của HOSE.

Và khắp thế giới: Pháp (CAC 40 hơn 6.000 nay dưới 2.800) – Nhật ( Nikkei hơn 14.000 này còn 7.750) – Mỹ (Dow Jones hơn 14.000 nay còn 8.077). Ngày 14/12/2011 thủ tướng Đức Merkel nói: Nein (không) với hoản tiền 600 tỉ Euros gió giải cứu cho khu vục đồng Euro… Với khủng hoảng  này người giàu sẽ lo sợ, người nghèo sẽ khổ hơn và có thể chết đói (theo FAO). Vào những ngày cuối năm,TTK Liên hiệp quốc Ban Ky Moon đã lên tiếng cảnh báo về nạn đói trên thế giới.

 

Theo chuyên viên thế giới từ 20 ngàn đến 30 ngàn tỷ đô la Mỹ về chứng khoán của thế giới đã tiêu ra mây khói …

 

Hệ thống tài chính đang làm hòanh tráng những gì mà con  người có khuynh hướng thích làm cho thái quá, làm giàu thêm cho những người may mắn và làm nghèo đi những người bất hạnh. Theo chiều hướng này, ngân hàng như một tấm gương phản chiếu và “ đó không phải lỗi của tấm gương”. Ferguson viết:” bởi vì tấm gương phản chiếu cả nhược điểm và ưu điểm của chúng ta”

 

 “ Tiền là thượng đế của thời đại chúng ta,” nhà thơ Đức Heinrich Heine đã từng viết năm 1841. Giờ đây câu khẩu hiệu của những nhà marketing tài giỏi phải đổi lại: Tiền là thượng đế (chứ không phải là khách hàng). Cơn bão tài chính đã trả lại “ngôi vua ” cho “đồng tiền xương máu”.

 

Sợ hãi, tham lam và điên loạn- như một thành ngữ của phố Wall- bạn sẽ luôn có chúng khi bạn tham gia vào thị trường. Nếu chỉ có một mình bạn biết chúng đi theo trật tự nào thì khả dĩ bạn có thể kiếm lợi. Nhưng kinh nghiệm cho thấy, trong việc này, bạn sẽ không bao giờ biết một mình cả. Bầy thú dữ sẽ luôn có mặt cùng bạn…

 

Bài học từ “Câu lạc bộ Tân Đại Gia Ngân Hàng ”.

Nhưng ai trong chúng ta sẽ không cảm thấy lạnh trong cơn bão này? Câu hỏi bóng bẫy này có nghĩa đen là: giờ đây là có ai thắng trong khủng hỏang tài chính vừa qua?

Câu trả lời: Có.

Đó là những ngân hàng từng bị chê là thiếu đầu óc mạo hiểm. Họ vẫn âm thầm phát triển với những phương pháp truyền thống. Tất nhiên cũng có một ít may mắn. Giờ đây , họ đã có một Câu lạc bộ gọi là “Tân đại gia ngân hàng” dẫn đầu là HSBC. Trong khi đa số các ngân hàng và tổ chức tín dụng khác khó khăn, thậm chí sụp đổ, thì những đại gia này vẫn nương theo khủng hỏang mà phát triển mạnh hơn.

 

Câu lạc bộ đại gia ngân hàng mới

 

1	HSBC	Anh
2	JPMorgan	Mỹ
3	Wells Fargo	Mỹ
4	Nomura	Nhật
5	Mitsubishi	Nhật
6	Banco Santander	Tây Ban Nha
7	BNP Paribas	Pháp
8	Bank of America	Mỹ
9	Intesa Sanpaolo	Ý

Nguồn: Newsweek, Bloomberg, MSNBC

Liệu bạn có thể liệt kê một câu lạc bộ như vậy ở Việt Nam? Chúng tôi không dám chắc, nhưng nếu có một câu lạc bộ như vậy thì ngân hàng của bạn nên đăng ký hội viên…vì khách hàng Việt Nam đang dồn niềm tin vào “con rùa” chứ không phải “con thỏ”.

Phương pháp đại bảo thủ:

 

Bạn đọc sẽ thắc mắc: Làm sao mà những ngân hàng trên đây, phần lớn rất nổi tiếng, lại chiến thắng trong cuộc khủng hỏang tiền tệ 100 năm này? Câu trả lời cũng không quá phức tạp: Đó là áp dụng triệt để phương pháp bảo thủ, thậm chí là đại bảo thủ như cách nói  của nhà phân tích tài chính kỳ cựu Mark Durling của thị trường chứng khóan London , về trường hợp chiến thắng của HSBC trong năm nay. Tuy nhiên chúng ta phải hiểu rằng, đối với những ngân hàng lâu đời như HSBC, đó là một chọn lựa,không phải hòan tòan do may mắn.Đó là nguyên tắc kinh doanh của ngân hàng- trên thực tế được coi là ngân hàng trung ương của Hong Kong-ngay từ khi thành lập,hơn 100 năm trước. Ông Thomas Tobin, nguyên tổng giám đốc HSBC Việt Nam có lần đã nói với người viết bài này :” Chúng tôi luôn thận trọng và đó là chìa khóa thành công.” Vào thời kỳ kinh tế nóng, khi mà các ngân hàng khác, đẩy nhanh tăng trưởng lên 100-300% thì HSBC chủ trương phát triển bình quân 5%. Hiên nay tài khỏan tiền gửi và tín dụng nhỏ của HSBC vẫn tăng trưởng mạnh.HSBC đã kiếm một giá trị 30 tỉ USD từ các tài khỏan tiền gửi mua lại của ngân hàng Bradford&Bingley với giá chỉ 1,1 tỉ USD.

Các chuyên gia kinh tế cho rằng hầu hết các đại gia ngân hàng mới đều là “những người nhát gan,không dám mạo hiểm.” Nhưng đó là sự nhát gan …hiệu quả!

So sánh với hệ thống tài chính Viêt Nam, thì chúng ta không quá mạo hiểm, vì đang còn thời kỳ vừa làm vừa học khi nền kinh tế mới hội nhập, nên một nguy cơ địa chấn là không có.Chính phủ vẫn theo dõi và kiểm sóat được. Nhiều người cho rằng hệ thống ngân hàng nhỏ ở Việt Nam sẽ không qua nổi khủng hỏang hiện nay, nhưng nếu điều đó xảy ra , thì cũng không gây ra nguy hiểm trầm trọng hay hiệu ứng domino. Cầu trời!

Trần Ngọc Châu

Tháng 1/2012

 

Logistics cua qua quit

 

Logistics của trái quít

Trần Ngọc Châu

 

 

Thomas Friedman –tác giả của cuốn sách lừng danh “Thế giới phẳng”- từng viết trong một cuốn sách khác cũng rất nổi tiếng, và thuộc loại bán chạy nhất ở Mỹ, và đã được dịch sang tiếng Việt, với cái tựa:”Chiếc lexus và cây oliu” rằng “… Tôi sang Hà Nội, ăn tối một mình trong khách sạn Metropole. Việt Nam lúc này đang vào mùa quýt, ở mọi góc đường người ta bày bán những thúng quýt cao ngất, vàng bong, ngon mắt. Sáng nào tôi cũng ăn vài quả. Bữa ăn tối hôm đó, khi người hầu bàn hỏi tôi có dùng món tráng miệng không, tôi bảo chỉ cần một quả quýt. Anh ta đi một lúc rồi quay lại.

“Xin lỗi ông, hết quýt rồi,” anh nói.

“Sao thế,” tôi hơi bực.”Sáng nào ăn sáng tôi cũng thấy dọn cả bàn đầy quýt cơ mà. Thế nào trong bếp chẳng còn vài quả.”

“Xin lỗi,” anh ta lắc đầu. “ Hay ông dùng tạm dưa hấu?”

“Cũng được, cho tôi ít dưa hấu,” Tôi nói.

Năm phút sau người phục vụ quay lại, mang theo một chiếc dĩa có 3 quả quýt.

“ Tôi tìm ra quýt rồi nhưng lại không có dưa hấu.”, anh ta nói. ( Sách đã dẫn trang 33, NXB Khoa học xã hội, Hà nội 2007)

 

Tác giả,một nhà báo Mỹ chu du thiên hạ, và nổi tiếng toàn cầu nhờ “thế giới phẳng” như một tóm lược lịch sử thế giới trong thế kỉ 21,kết luận:” Những gì đón đợi tôi ngoài cửa và trên bàn ăn thường không phải là những gì tôi đã định trước.” Người viết bài này vẫn khao khát làm một điều tra (thậm chí là một luận án tiến sĩ) về “độ chênh giữa những giấc mơ và hiện thực  của con người, với giả định rằng: nguyên nhân chính cho độ chênh đó là lỗi của chuỗi cung ứng hay kĩ thuật logistics.”

Nhưng cho đến nay đề tài đó vẫn nằm trong ngăn kéo vì không đủ thời gian vật chất và tiền,nói chung tại lỗi của …logistics.

Bao nhiêu lỗi logistics của chúng ta đã khiến cho những kế hoạch hay dự tính tốt đẹp bỗng chốc “dổ sông đổ biển.”?

Đầu tháng 11 năm nay, bản thân người viết bài này, hào  hứng nhận được một giấy mời trang trọng tham gia một hội thảo quốc gia (vì tổ chức ngay tại thủ đô Hà Nội, tại một khách sạn quốc tế năm sao, do một tổ chức quốc tế lừng danh tài trợ, và điều hành bởi một hội đoàn thuộc loại lớn nhất và uy thế nhất của Việt Nam). Chỉ mời thôi, nhưng không hề nói thêm là : đi đến bằng phương tiên gì (chắc chắn không thể đi Honda từ Sài gòn ra Hà nội),ở đâu (hình như ban tổ chức mặc định rằng tất cả các diễn giả người Việt Nam đều phải biết nhà khách trung ương nằm ở đâu, nên không có một thông tin nào về địa chỉ này), rồi …sau đó khi được “confirm” nhiều lần mới biết sẽ được đi bằng máy bay (dĩ nhiên!) ra Hà Nội, nhưng từ sân bay Nội bài đến trung tâm thành phố thế nào, có xe đưa đón hay không, thì ban tổ chức cũng không hề nhắc tới.Hầu như những gì mà một người khách mời cần biết về các phương tiện hỗ trợ và làm cho người khách thoải mái, tiện nghi để sẵn sang tham gia sự kiện thì dường như những nhà tổ chức không biết (hay không màng tới).Khi kể chuyện này ra (như một góp í xây dựng) thì một người trong ban tổ chức thẳng thừng: chuyện nhỏ như con thỏ…, chỉ có bác mới đòi hỏi, phải ngầm hiểu chứ!.

Từ một người văn minh, tôi đột nhiên trở thành một người rừng rú, vì “đòi hỏi” những thứ vặt vảnh tầm thường, mà trong đầu tôi chỉ có thể gom vào một chữ …tây là logistics. Than ôi!

Rồi cũng thời gian ấy tôi cũng nhận một giấy mời từ tận bên Nam Mỹ. Sự kiện xảy ra vào tháng 7 năm 2012. Thế nhưng họ đã kèm theo không biết bao nhiêu “chi tiết” như khi nào thì mua vé may bay, làm sao để lấy visa, tiền đi lại để lấy visa ai trả, thậm chí ban tổ chức còn ghi chú: nhớ mang xach tay với các đồ vệ sinh cá nhân để có thể cần khi transit trễ ở các sân bay, vì hành lí đã gửi theo máy bay hết. Khi tôi kể vi dụ này để so sánh, thì một bạn trẻ trong ban tổ chức người Việt nói ngay: Bác cứ vẽ…Họ là ban tổ chức quốc tế mà.

Logistics là một văn hóa toàn cầu,thậm chí mang tính nhân loại, vì nói cho cùng nó phải làm “tối ưu” tất cả mọi nhu cầu của con người để đạt tới cái “tối ưu “ của công việc. Chẳng lẽ cái thoải mái của một người quốc tế khi sử dụng nhà vệ sinh thì khác với một người quốc nội…Thế mà cái khoản nhà vệ sinh này ở quốc nội Việt chúng ta thường quên khuấy trong các …chuỗi cung ứng!

Cho nên một con người thành công như tác giả “Thế giới phẳng” (The world is flat), đành mang cảm giác thất bại khi đi chơi Việt Nam,dù đã ở khách sạn số 1 Hà Nội, có lịch sử 100 năm , với cái tên đại diện cho một phương Tây văn minh: Metropole.Chỉ vì những người phục vụ không hiểu hết rằng “dù là một trái quit, nó cũng phải được “tôn trọng” theo một qui trình logistics, và nó phải được hiểu đúng là trái quit chứ không phải là…dưa hấu.”

Và khi tôi đòi hỏi được biết “địa chỉ của nhà khách trung ương” hay “hay từ sân bay Nội Bài đến Hà nội bằng cái gì?” thì phải hiểu đó là yêu cầu của con người văn minh theo cái văn hóa “thấu hiểu” của logistics, bởi vì “thà mất lòng trước mà được lòng sau” còn hơn để cho công việc trở nên thất bại vì tránh né “những trái quit”.

Trần Ngọc Châu

Tháng 12/2011

 

 

Ai bao lam bao la suong

Ai bảo làm báo là …sướng!

Trần Ngọc Châu

Quan hệ nhà báo và doanh nghiệp dưới mắt công chúng

Khi tôi ngồi phỏng vấn trên truyền hình thì các đạo diễn cho chạy chữ giới thiệu-“nhà báo”, nói lên cái nghề nghiệp chuyên môn kiếm sống của tôi, còn người bên kia, tức là người đối diện để trả lời các câu hỏi, thì được chạy chữ “chủ tịch hay tổng giám đốc hay CEO” nghĩa là chức danh nhiều hơn là “nghề”. Antoine de Saint-Exupéry, nhà văn Pháp, tác giả của “Hoàng tử bé” (Le petit prince) và “Cõi người ta” (Terre des Hommes), từng nói: “Yêu nhau không phải nhìn nhau mà cùng nhìn về một hướng.” Nhà báo và nhà doanh nghiệp nhìn vào mắt nhau để nói về một hướng, đó là sự thật.

Tôi mong muốn một ngày nào đó các đạo diễn sẽ thay thế một bên là “nhà báo” và bên kia là “nhà kinh doanh” hay “nhà quản lí” hay chung nhất là “nhà làm ăn”.

Chữ “nhà” trong tiếng Việt thật phong phú. Ở đây “nhà” nói lên tính chuyên nghiệp, mà chuyên nghiệp rất cao nữa là khác. Chắc viết tròn chữ phải là “nhà nghề”(mai mốt sẽ sửa lại: Trần ngọc Châu,làm báo nhà nghề.)

Chính vì vậy khi xuất hiện trước công chúng với chữ “Nhà báo”, hình như tôi thường bị đòi hỏi cao hơn mức bình thường. Ví dụ: trong một email gửi cho tôi đề ngày 25/10/2011, một công chúng nặc danh thẳng thừng gọi tôi là “nhà báo cùi bắp” (thật tội nghiệp cho tôi) chỉ vì các câu hỏi mà anh ấy(chị ấy) cho là không “nhà nghề” cho lắm, đại loại như (trích nguyên văn):

1. Đ/v tổng giám đốc chuỗi siêu thị Maximark Nguyễn Ánh Hồng: ông Châu hỏi bà giám đốc này những câu như:
   – “Siêu thị của chị có bán hàng quá đát (date) không?” Thử hỏi một siêu thị dành cho giới khách hàng từ trung lưu trở lên thì làm sao mà dám bán hàng quá đát, uy tín của hệ thống siêu thị này ở đâu? Và giả sử siêu thị của họ có bán hàng quá đát đi nữa thì không ai ngu để nêu trên truyền hình rằng siêu thị mình có bán hàng quá đát, chẳng khác gì tự thắt cổ mình.
   – Cứ hỏi những chiến lược kinh doanh của bà này như “chị có định mở thêm nhiều chi nhánh ở miền Trung miền Bắc không?” Tại sao cứ phải hỏi những vấn đề nhạy cảm vốn là bí mật kinh doanh của doanh nghiệp, làm bà này có vẻ miễn cưỡng trả lời.
2. Đ/v bà Cao Ngọc Dung, chủ tịch hội đồng QT kiêm TGĐ Cty vàng bạc Đá Quý PNJ:
    “Từ một thương hiệu cấp quận, PNJ đã xây dựng thành 1 thương hiệu đẳng cấp quốc gia. Cái này không phải chính phủ công nhận mà là công chúng công nhận mới là quan trọng, vậy thì có những bài học nào mà để XD thương hiệu PNJ”. Bà Dung đã trả lời “Nếu mà nói rằng từ một thương hiệu cấp quận lên thương hiệu Q.gia thì cũng không có đúng lắm vì một doanh nghiệp ở 1 vị trí nào đó hoạt động ko nhất thiết phải đóng khung trong khu vực đó…”
3. Đ/v ông Ngô Việt: ông Châu lại hỏi 1 câu rất trẻ con “ông có xu hướng tuyển dụng nhân viên theo quê hương không, vì tôi thấy như một số giám đốc Đà Nẵng chỉ có thói quen tuyển người Đà Nẵng, vậy ông có chỉ tuyển người Huế không (vì ông là người Huế)”. Ông Ngô Việt trả lời rằng “không, tôi chỉ tuyển tài năng của họ, chỉ tuyển người có khả năng vào làm việc và không quan tâm họ quê ở đâu” Thật là buồn cười, vì thứ nhất mỗi người mỗi tính, mỗi quê khác nhau tính cách khác nhau, hơn nữa ông Châu nói thế chẳng khác gì nói dân Huế của chúng tôi là dân cục bộ địa phương?

 

Đấy làm báo thật là khổ, nhất là lúc đối diện với nhà kinh doanh để đặt các câu hỏi, và càng khổ hơn là làm sao các câu hỏi phải mang tính “đại diện” cho nguyện vọng của công chúng. Tuy vậy, bất luận thế nào,khi giảng dạy cho các sinh viên báo chí, tôi thường khuyến khích các em hỏi, và nhấn mạnh rằng: không có câu hỏi nào là dở . Người Việt thường nói :học hỏi mà. Nhưng chúng ta chỉ học mà ít hỏi.Một giáo sư nước ngoài đến Việt Nam dạy các chương trình về quản trị doanh nghiệp, từng lí giải rằng: tại sao sinh viên Việt Nam ít hỏi vì các em rất sợ hỏi dở hay sai,còn các học sinh ngoại quốc thì từ nhỏ họ được dạy “không sợ sai”,nên họ hỏi hay phát biểu thoải mái.

Ngược với các nhà báo ít hỏi, thì hầu hết các nhà doanh nghiệp mà tôi biết, đều rất thích được trả lời. Tất nhiên là họ chọn cơ hội xuất hiện trước công chúng thật thận trọng.

Từ chị Nguyễn Ánh Hồng, tổng giám đốc Maximart, đến anh Ngô Việt, một Việt kiều Mỹ, tổng giám đốc dự án xử lí rác thành phố HCM, đều cho rằng báo chí hay truyền thông nói chung đã hỗ trợ rất nhiều trong công việc kinh doanh. Chi Cao Thị Ngọc Dung, tổng giám đốc PNJ,nhấn mạnh rằng: nếu không có báo chí thì thương hiệu PNJ sẽ không tạo được uy tín như hiện nay. Trong một xã hội thông tin mở, không thể áp dụng nguyên lí “hữu xạ tự nhiên hương” trong xây dựng thương hiệu. Tất nhiên tiền đề là phải có “hương”, và sức mạnh của truyền thông sẽ đưa “hương” đó bay xa.

Những nhà kinh doanh chuyên nghiệp như họ không cần lẩn tránh bất cứ câu hỏi nào, kể cả những câu hỏi nhạy cảm như “có bán hàng quá đát không và làm sao để không bán hàng quá đát?”, thậm chí là “có bì thư trong các sự kiện do công ty tổ chức không?”. Những câu  hỏi trực diện và mang tính “xung đột” bao giờ cũng hấp dẫn vì tạo cơ hội cho nhà kinh doanh “giải độc” trước công chúng, như câu hỏi: “Anh có tuyển người cùng quê không?”. Vâng, vì đã có tiếng đồn “ưu tiên cho người cùng quê” ở doanh nghiệp đó. Giống như nhiều bạn sinh viên báo chí hỏi chúng tôi trong những buổi đối thoại về cơ hội nghề : Có phải đài FBNC chỉ ưu tiên cho người có giọng Sài gòn? Hay trước đây: Saigon Times Group ưu tiên những người biết tiếng Quảng ? (Ý nói Quảng Nam)?Một cơ hội bằng vàng cho chúng tôi (là người thẩm quyền tại những đơn vị đó) mặc sức “giải độc dư luận”.

Nếu nhà chính trị là khuôn mặt công chúng thì nhà doanh nghiệp và nhà báo cũng vậy. Nhà báo đôi khi còn có trách nhiệm với công chúng cao hơn nhà doanh nghiệp. Một nhà doanh nghiệp có thể đưa “bì thư” mà không vi phạm đạo đức kinh doanh, nhưng nhà báo nhận “bì thư” trong bất cứ trường hợp nào đều được xem là vi phạm đạo đức làm báo.[i]

Vậy ai bảo làm báo là…sướng!

————————————————-

Trần Ngọc Châu

Tháng 12/2011

 

 

 

 

---

[i] Một điều tra gần đây (từ tháng 10 đến tháng 11/2011)   do chúng tôi thực hiện tại các lớp tu nghiệp báo chí do Hội nhà báo thành phố HCM tổ chức thì có 68% nhà báo có nhận bì thư tại các cuộc họp báo. Và có đến 87% cho rằng đó là bình thường (tiền tàu xe hay tiền ăn trưa.)